ह्रदयाची गाणी...

सरणार कधी रण...

काय छळतं हे गाणं!! मे महिन्यात पन्हाळा पाहिला होता. चक्क धुकं, किर्र अंधार पडू लागलेला... दूरदूरपर्यंत एक मरगळ ज्वालामुखीच्या राखेसारखी पसरली होती.

'शिवकल्याणराजा'ची गाणी कंपोज़ आणि अरेंज करायला बाळासाहेब आणि मोहिलेसाहेब प्रत्यक्ष इथे गेले असतील का? की पन्हाळ्याचं ते एक दर्शन आयुष्यभर छळत राहिलेलं पुरतं?

दिल्लीतल्या घराच्या खोलीत हे गाणं ऐकलं, परत पन्हाळ्यावर पोचलो. शुद्धीत आलो तेव्हा व्हायोलिन-तानपुरा आणि लॅपटॉप ह्या तीन दगडांच्या चुलीवर हे गाणं शिजवून परत परत चाखलं... अजून भूक ओसरली नाहीय.

बाळासाहेब, हॅट्स ऑफ़ टू यू!!

http://www.esnips.com/doc/f8126ba5-c907-44d6-846f-d78b468bd411/Shivkalyanraja--Yogesh-VOCALS

निष्कांचन

लोहाचा तुकडा धरुनी
मी वणवणलो फत्तरांत,
पाषाणांचा डोंगर केला
परिसासाठी आक्रांत

बसल्या पायाला ठेचा
दगडांमाजी मज खूप
होते चिवट दगडांसम
परि सोन्याचे अप्रूप

परिसाच्या शोधापायी
खंडीनी वेचले खडे
अन वेचले आयुष्य
पण परिसस्पर्श ना घडे

मज माझे म्हणती वेडा
दगडांमध्ये मी दंग
परीसामागे पळतो मी
निर्वस्त्र आणि भणंग

मग मरता मरता हाती
तो लोहगोल पाहिला
पण हाती बघता सोने,
अश्रूंचा पाट वाहिला.

हळहळलो दुर्भाग्याला
दुखले दगडांचे घाव,
परिसास न पाहू शकली
माझी सोन्याची हाव.

निष्कांचन सडते आहे
माझे थडगे घाणीत,
आणि तो परीस बिचारा
हरवला त्या खाणीत.

ताज़ा जानकारी...

१) परवां मला तीन वर्षांनी हस्तलिखित टपाल मिळालं. दर्शनाचं... दर्शना माझी बीएस्सी पासूनची वर्गमैत्रीण. ओडिसी अप्रतीम करते, अभ्यासात खणखणीत आहे. रेकॉर्ड बुक्स पूर्ण करणं असो, ग्रूप की जान च्या सगळ्या भूमिका पार पाडणं असो... दर्शना अगदी पुढे!! तिची राखी आली होती.

आम्ही सगळे मित्र पूर्वी एकमेकांना हातांनी लिहिलेली पत्रं पाठवायचो... ईमेल जुनी कल्पना झाली तरीही... मला आठवतं, मी एक लिफ़ाफ़ा भरून माझ्या पाऊण डझन मित्रांना पत्रं पाठवायचो, आणि एका लिफाफ्यातच सगळ्यांची उत्तरं यायची. मुंबईच्या चाळीचे दोन मजले धावत उतरून-चढून ती पत्रं वरती आणून धापा टाकून व्हायच्या आधीच पाकीट फोडून वाचायला सुरुवात करायचो. इतका नॉस्टॅल्जिक होतोय ना आत्ता! आमच्या निष्पाप, भोळ्या (आणि थोड्या बावळट आणि येडचॅप दिवसांचीही) आठवण ताजी होते.

२) काल नारळीपौर्णिमा. आमच्या दिल्ली मराठी गॅंग ने नारळीभाताचा बेत रचला होता. अप्रतीम जमून आला! मुख्य म्हणजे पोटभर भात बनूनही नारळाचा कीस शिल्लक होता. मग निघतांना सगळ्यांना Goodbye कीस दिला! :)

३) हिंदी डेस्कवरच्या सहकारी मित्रांचं मराठी प्रशिक्षण अगदी मजेत चाललंय, नवं शिकलेलं वाक्य, "माझम काही चुकलम असेल तर माला कडवने!" मुंबई ब्यूरोतनं कॉल केलेल्या एका-दोघांना सुखद धक्का. गरिमाला शिकवलेलं वाक्य... "तुमचम आपलम काहीतरीच!!" :)

आता गणेशोत्सवाकडे डोळे लागले आहेत. घरात दोन पुणेरी पगड्याही आहेत!! टुकटुक!!

४) "येणार... येणार... म्हणून चर्चेत असलेला ऑरकुटचा नवा लुक अखेरीस दिसू लागला. ह्याचा एकमेव फायदा हा, की निदान दोनतीन दिवस तरी "हे ऑरकुट" असं लक्षात येऊ न देता ऑफ़िसातूनही पाहता येईल!!

निराश्रित...

त्या सांजसावल्या गूढ, पारावर भेटून गेल्या,
शून्यात कुठवरी दूर त्या मजला रेटून गेल्या...

मी त्या शून्यातून चालत शून्याच्या काठी आलो,
शून्याच्या लाटेवरती, शून्यात चिंब मी झालो.

दूर पसरली होती, तेथे तिमिराची कुरणे,
तिमिर-लतांतून आली, मजवर तिमिराची किरणे.

मग तिमिराच्या ओटीत, नक्षत्र असे सांडले,
काळोख्या त्या कुरणाशी, ते चमचमचम भांडले.

त्या कल्लोळाला भिऊनी स्मरल्या परतीच्या वाटा,
पण वाटेवरती सयेचा मज खचकन रुतला काटा.

मी परतलो पारावर, पण पार पेटला होता,
अन झगझगत्या तिमिरावर त्या - धूर दाटला होता.

दिपलो त्या लोळाने, अन पडलो मग मी उघडा,
मजला लपवाया माझा, तेजाशी वेडा झगडा.

शून्याच्या काठी मजला आहे तिमिराचे छत्र,
परि डोळ्यांमध्ये शिरूनी, मजला छळते नक्षत्र.

-योगेश

Hopelessly hopeful... :)

Your password will expire in 15 days. Do you want to change it now?

च्यायला!! थट्टा आहे की काय? पंधरा दिवसांपूर्वीच तर बदलला होता!! आतापासून कशाला डोक्याला हा भुंगा?

छे... करू देत त्यांना प्रॉम्प्ट... आपण नाही बदलायचा! अरे!! ऑफ़िसचं टपाल वाचायचं की नवनवे पासवर्ड्स शोधत बसायचे?

हेहे... सगळ्यांच्याच कपाळावर आठ्या आहेत... नवीन पासवर्ड्स ठरवतांना मेंदू मुरगळतोच सगळ्यांचा... फोन नंबर, गावाचं नाव, आवडती शिवी, तमाम आजी-माजी-प्रियकर-प्रेयसींची नावं, आवडत्या रागांचे आरोह-अवरोह, कुत्र्यांची नावं, आवडत्या बुलेटिन्सची नावं, शिवाय ह्या सगळ्यांच्या स्पेलिंग्स चे उलट-सुलट कॉंम्बिनेशन- हुश्श... सगळ्यांचं सगळं वापरून झालंय... आता सगळेच कुठेतरी वैतागलेलेत...

पण लेकाहो, (सॉरी. लोकहो) पासवर्ड संपायची तारीख म्हणजे महिनाअखेर... "तीन दिवसांत पासवर्ड गचकणार" च्या ऐवजी "तीन दिवसात तुमचा पगार होणार!! उगी उगी!!" असं का नाही वाचून पाहत कुणी? :)

कदाचित हा माझाच puppy dog दृष्टिकोन. संसारी एडिटर्सना महिन्याचे चार आठवडे अनुक्रमे गोल्डन वीक, सिल्वर वीक, ब्रॉन्ज़ वीक आणि 'रद्दी वीक'! :D

तर्पण...

आणखी चार मिनिटांत खार लोकल ला झालेल्या पहिल्या स्फोटाला एक वर्ष होईल...
जीव तडफडतोय... मुंबई ही सुद्धा एक गुरू होती... गुरूपौर्णिमेलाच हे व्हावं...
सुन्न मनाने मुंबईत मन फिरतंय...

देवा... माझ्या मुंबईला छान ठेव रे... नको छळूस तिला...

:(

एका पित्याचे 'चिरंजीव' पत्र

आज पितृदिन... अब्राहम लिंकन ने हेडमास्तरांस लिहिलेल्या पत्राचा हा अनुवाद रात्री नऊच्या Fathers' Day special बुलेटिन साठी कवितारूपात लिहिला होता. १५ मिनिटांच्या डेडलाईनमुळे हात थरथरत होता, पण जमून गेलं.... आणि संपवतांना इतकं भरून आलं! :)

(हा मूळ पत्राचा अनुवाद नाही. वसंत बापटांच्या रूपांतरावरनं लिहिला आहे. :D
वरील इंग्रजी दुवा विद्या भुतकर ह्यांच्या सौजन्याने)
__________________________________________________

मेरा लाल जानेगा कि सभी लोग इंसाफ़परस्त नहीं होते,
मगर उसे यह सिखाएं कि हर बदमाश के साथ, एक साधू भी इस दुनिया में आता है.
खुदगर्ज़ राजनेता भी होते हैं, वैसे ही जीवन लुटाने वाले नेता भी.
मैं जानता हूँ कि सब कुछ जल्दी में नहीं सीखा जाता,
पर उसे यह मालूम हो, के पसीने से सींचा एक सिक्का, लूट के खज़ाने से भी कीमती है...

...सिखाइये उसे- हार कैसे हज़म करें,
विजय के आनंद में हम, कैसे संयम धरें,
आप से हो सके, तो जलन से उसे बचाएं ,
सिखाइये मेरे बेटे को- खुशी कैसे मनाएं...
गुंडो से डरे नहीं, आसान है- उन से हारें नहीं...

खोलिए उस के लिए, किताबों के भंडार,
लेकिन उस को दिखाएं भी, कुदरत के शृंगार...
इन्हें जानने के लिए, दें मन को इत्मिनान,
दिखाएं भवरों की और परिंदों की उड़ान,
फूलों से महकी पहाड़ों की ढलान...

स्कूल में सिखाएं सुनना- अपने जमीर की पुकार,
झूठी तारीफ़ से बेहतर है, सीधी आयी हार...

गलत ठहरायी जाए तो भी- अपनी कल्पना अपने विचार,
इनका लें आधार, भले ही दुनिया मिलकर उसे कहे बेकार,
'जैसे को तैसे' के सीखे वह व्यवहार...

सिखाएं उसे...
सत्ता के चमचों की भीड से कैसे बचा जाए...
अपना अलग अस्तित्व, कैसे रचा जाए..
सुने सब जन की, पर करे वह मन की...

सिखाएं उसे, आंसू बहाने में कोई लाज नहीं,
बताएं उसे, साच पर कोई आंच नहीं...

सिखाएं उसे, मज़ाक का मज़ाक उडाना...

ताक़त और अक्ल बेच कर चाहे जो भी वह कमाए,
लेकिन दिल और रूह अपनी वह कभी न गंवाए,

बेटे को मेरे प्यार और दुलार दें,
पर इस प्यार से उसे बिगाड न दें..

बेसब्री का जोश सिखाएं मेरी औलाद को,
सब्र की तपिश से चमकाएं इस फ़ौलाद को...

सिखाएं उसे अपनी नीयत पर विश्वास करना...
फिर खुद सीखेगा वह, इंसानियत पर विश्वास करना...

माफ़ करिए गुरुजी, बहुत बोल गया... कितना कुछ मांग गया...
कीजिए आप से जितना बनता है... मेरे बेटे के लिये... बड़ा ही प्यारा है वह...

--योगेश दामलिंकन

Sunday blues...

'रात्र-रात्र घराबाहेर' ची कल्पना गमतीशीर जरी वाटत असली, तरीही शेवटेशेवटी तेही अंगावर येऊ लागतं!
येत्या आठवड्यापासून दुपारच्या शिफ़्ट च्या कल्पनेची भुरळ पडते, आणि योगेश कामाला लागतो.

सहाचं बुलेटिन रात्री अडीच-तीन ला निश्चित झालं असलं, तरी रनडाऊन एडिटर (हा क्रम ठरवणारा) पहाटे ५:४० ला फोन मारून नसलेली बातमी "बन गई क्या" विचारून आश्चर्याची (धक्का नाही) 'ढुशी' देतो. कधीकधी अशा दोन-तीन बातम्या बोकांडी येऊन बसतात. ४० सेकंदांचाच तुकडा कापायचा असला, तरी दृश्यांचं सातत्य, कमीजास्त होणारा व्हॉल्यूम, मध्येच बंड करणारा कंप्यूटर, नसलेली दृश्यं संग्रहांमधून उचलणं, त्यांत हयात नसलेली माणसं on screen जाऊन सकाळीसकाळी प्रेक्षकांना धक्का देणार नाहीत ह्याची काळजी घेणं असले सोपस्कार पार पाडून बातमी तपासायला द्यावी लागते.

४० सेकंदांच्या बातमीत व्हीडिओ एडिटर चारशे चुका शोधणार, आणि त्या बातमीची तीन आवर्तनं उसवून पुन्हा बेतणार... म्हणजे ४० सेकंद पडद्यावर न्यायला किमान १० मिनिटांची तपस्या आणि मौल्यवान रक्त आटवणं असल्या पायर्‍या असतात.

त्या दिवशी अशाच 'ऐनवेळच्या' दोन बातम्या हैराण करतात. आता किंचाळी फोडून प्राण सोडायचाच पर्याय शिल्लक असतो. तितक्यात, सहाच्या शिफ़्टची एक देवदूत येऊन म्हणते, "योगेश, 'संसद में हंगामा' तुम कर लो, 'मंत्री की शादी में अश्लील नाच' मैं कर लूंगी!". एरव्ही हसून मुरकुंडी वळली असती, पण आता एक एक सेकंद सोकावलेला असतो. बैल खालमानेने जू ओढतो.

दोन दिवसांच्या सुट्टीतला पहिला दिवस शरीराच्या झोपेची घडी परत बसवण्यात जातो, तर दुसरा दिवस साप्ताहिक आवराआवरीचं सोंग वठवण्यात जातो. आता नवी शिफ़्ट,

दुपारच्या शिफ़्टमध्ये रात्रीच्या शिफ़्टइतकी धावपळ नसते. एकतर सकाळी बनलेल्या 'वरणात' पाणी घातल्या जातं, किंवा मग ताज्या बातम्या एडिट करायला पुरेसे सीनिअर एडिटर्स असतात. अशावेळी जास्त कामं म्हणजे नव्या बातम्यांचं स्क्रिप्ट लिहिणं, आणि टीवीच्या पडद्यावर जी अक्षरं जातात त्यावर लक्ष ठेवणं. खरी धांदल सुरू होते, ती प्राईमटाईम मध्ये. काम वेगळं काही नसतं, ऑफिसातली गर्दी आणि गोंधळ हे समप्रमाणात वाढलेले असतात. एकतर दोन माणसं एकच काम 'आपण एकटे' समजून करत असतात, किंवा मग 'करेल कुणितरी' म्हणून एखादं काम बेवारसही पडून राहतं!


खूप दिवसांनी रविवारचा दिवस जागेपणात जातो... राजकारण्यांपासून जनसामान्यांपर्यंत सगळेच सुट्टीच्या मूडमध्ये असतात. इतक्या उन्हाळ्यात बाहेर जाऊन उचापती कोण करणार? अशावळी 'बातमी'पदाला पोचणार्‍या घडामोडी ह्या सहसा मंत्र्यांच्या वातानुकूलित ऑफिसांतून-थिएटर्स किंवा तत्सम 'उच्चभ्रूऽऽऽ' परिसरांतून येतात. (नाही असं नाही. अपघात, निधनं आणि पूर्वनियोजित निदर्शनं ही उन्हाळा असला तरी 'पार पडतात'.)

त्यामुळे वीक एंड्स ना कामाची धावपळ नसते, डेस्कच्या तमाम यंत्रणेवर एकूणच गर्भार गायीचा उत्साह झळकत असतो.

पहा.... इतकं लिहूनही मी अजून एकही ठळक मुद्दा मांडला नाही... यावरून एकूणच मनस्थितीची कल्पना यावी! :)

रात्रीस खेळ चाले...

नाईट शिफ़्ट बद्दल माझे काही पूर्वग्रह होते- जसे, आम्ही नवशिके- प्राईमटाईमच्या धावपळीत आमची लुडबुड नको म्हणून आम्हाला नाईट शिफ़्ट वगैरे. सलग दोन आठवडे रात्रपाळी दिल्याने थोडा हिरमुसलो होतो. तेव्हां एकीने ह्या शंकांचं निरसन केलं. "ऐसा क्यों सोचते हो? सवेरे दस बजे तक के सारे बुलेटिन्स और रनडाऊन्स तुम्हारे दम पर चलते हैं!", आणि "अरे वा! आपण कामाचा डॊंगर पेलू शकतो म्हणून रात्रपाळी दिलीय!" ह्या जाणिवेने मनमोराचा कस्सा पिस्सारा फुल्लला!

पण नाईट शिफ़्ट एका अर्थी मजेची वाटते. रोजची प्राईमटाईम ची धावपळ नसते- शेवटच्या लोकलला चर्चगेटवर जितपत असावं- तितपत चैतन्य असतं. कमी गोंगाट आणि तणावमुक्त चेहरे पाहिले की कामाला एका प्रकारची प्रसन्नता येते. सकाळचं बुलेटिन आणि पुढच्या तीन तासांच्या प्रक्षेपणाच्या बातम्या तयार करायला एक रात्र मस्त पुरते.


'प्रत्येक कुत्र्याचा दिवस असतो' चा दाखला देत माझ्या पहिल्यावहिल्या रात्रपाळीचं रोस्टर आलं. ''बोहनी'च्या बुलेटिनचा एक लगाम आपल्या हाती' ह्या विचाराने, ह्या विचारानेच मशीनमधून पडणार्‍या पॉपकॉर्नसारखं हसू नुसतं सांडत होतं.

"रविवार रात पहुँचना" लक्षात ठेवून शनिवारी दिवसभर झोपलो... (अगदी चारी पाय हवेत करून झोपणार्‍या मोत्यासारखा). परीक्षेशिवाय रात्रभर जागायचं म्हणून आरशात स्वत:लाच "योगेशजी, यह बताएं, आप को कैसा लग रहा है?" विचारून घेतलं!

"आज आमची पहिली रात्र!" असं मोठ्या फुशारकीने पुष्कराजला सांगून घरून निघालो. ऑफिसला पोचून पाहतो, तर माझ्या शिफ़्टचा हजर असलेला मी एकमेव जीव! चुकून चवथ्या इयत्तेत शिरलेलं बालवाडीतलं पोर आणि चवथीतले 'सीनिअर्स' एकमेकांना ज्या नजरांनी पाहतात, तसे आम्ही एकमेकांना पाहत होतो.
मग कळलं, की आमचा साधासुधा नाही, तर अगदी हिरवागार पोपट झाला होता. 'रविवार ची नाईट' शिफ़्ट म्हणजे उजाडती मध्यरात्र नव्हे, तर मावळती मध्यरात्र! २४ तास आधी पोचलेला प्राणी पाहून त्या प्राण्यासकट सर्वांचीच करमणूक झाली! हा झाला सलामीचा दिवस.. इथून पुढे...

रात्रभर बातम्यांवर हात फिरतो, लक्ष अंधारलेल्या खिडकीतून झुंजूमुंजू होतांना पाच वाजल्याचे कळतात. ५:५९:४९ च्या आधी कामं संपवायला स्वत:ला झोकून देणं होतं... ५:५९:५० ला काउंटडाऊन सुरू होतो... ६ वाजता Channel ID ची धुन वाजते. सस्मित अँकर, "नमस्ते, मैं हूँ..." ने सुरुवात करते. घड्याळ्यापुढे पळणारं काळीज थोडं निवांत होतं. सगळं नीट असल्याची खात्री होऊन वेळ मिळाल्यास चहा घेऊन 'सकाळ' च्या साईटवर आपला माउस फिरू लागतो. पण इतका वेळ असतोच कुणाकडे? तडक सात च्या बातमीपत्राच्या हेडलाईन्स कापणं होतं. एव्हाना देशाला जाग येऊ लागलेली असते. बातम्या घडू लागतात. वार्ताहर त्या कव्हर करून लगेच दृश्यं आमच्या कडे पाठवतात. त्या प्रतिस्पर्ध्याआधी आपण झळकवाव्यात म्हणून सगळी इंद्रियं एकवटतात. पुढच्या शिफ़्टला येणारे मावळे आल्याशिवाय आपल्याला खिंड सोडता येत नाही. शेवटी सुट्टी होते. खाली कँटीनमध्ये नाश्ता होतो.

सुटकेचे काही Symptoms असतात. शाळा सुटायच्या अर्धा तास आधी शाळकरी पोर मास्तरणीचा डोळा चुकवतं... हळूहळू एक-एक पुस्तक दप्तरात जमा करतं... त्याच्या उलट, नाश्त्याच्या टेबलावर मला अचानक अनावर झोपेचा एक झटका येतो आणि लगेच प्रसन्नता तोंडावर झळकते. काकडत्या AC ऑफ़िसातून घरी पांघरुणात शिरतांना पिठाच्या ऊबदार डब्यावर चढलेल्या मांजराची तृप्ती असते. आईचा फोन येतो तेव्हां मी बोलायच्या स्थितीत नसतो आणि माझी जेव्हां 'दुपार' असते, तेव्हा सभ्य जगाला जांभया येऊ लागलेल्या असतात. माझ्या सकाळी (म्हणजे दु. ४-५) मित्र ऑनलाईन दिसतात... मग काय...

"गुड मॉर्निंग!!"
"गुड मॉर्निंग?! लेका चहा मारतोय आम्ही इथे! येतोयस का?"
"आय आय आय गंऽऽऽऽ!!!"
"जांभई आवर! मीही उशिराच जेवलोय!"
"काही विचारू नकोस. कधी दिवसपाळी, कधी रात्रपाळी... आमची पाळी अगदीच अनियमित आहे!"
"हॅ हॅ हॅ! मग? आता पुढली पाळी किती वाजताची?"
"अरे! लॉन्ग वीकएंड!! आता तीन दिवस पाळी नाही!" ,
"अरे!! उलटाच हिशोब आहे तुमचा!"

अशी ही पिशाच्चवेळ... जागलाय कधी? :)

अंड्याबाहेर... घरट्याबाहेर... :)

७-८ एप्रिल् २००७...

भोपाळच्या पुढे ट्रेन गेली, की प्रत्येक शहरात एक दृश्य हमखास दिसतं... रुळालगत जितक्या भिंती आहेत, सगळ्यांवर गुप्तरोग आणि तत्सम दुखण्यांची जाहिरात करणारे हक़ीम-वैद्यांचे तपशील असतात. "उत्तरेत सगळ्यांना 'हेच' का?" असा एक अमानवी विचार थोड्या गुदगुल्या करून जातो.

त्या दृश्याचा कंटाळा येतो, आणि ट्रेनचं दार सोडून आम्ही आत येतो. इथे आपल्या सीटवर वेगळंच काहीतरी वाढून ठेवलेलं असतं! (माझ्या केसमध्ये अक्षरश: वाढून ठेवलेलं होतं... नुसतंच वरण... नुसत्याच सीटवर!! सहप्रवाशाच्या लेकीने- वय वर्षं इनमिन तीन!) .

मातोश्री कपाळावर आठ्या घालत कोच अटेंडंटकडून नॅपकिन मागवतात, माझीच रद्दी मला न विचारता घेऊन बेलाशक पुसतात. पु.ल. देशपांडे त्या हळद-तेलाच्या हल्ल्यातून बालंबाल बचावलेले असतात. समोर बसलेल्या सासूबाई तोंडावरची माशीही न हलवता आपल्या सोण्या (हा मराठी 'सोन्या' नाही!) 'गुनगुन'च्या बाळलीला न्याहाळत असतात. त्या माउलीचे 'अजी सुनते हो' वरच्या बर्थवर वाळवणाच्या माशांसारखे पसरलेले असतात. यथावकाश बर्थ स्वच्छ होतो, पण तोही हिसकावल्या जातो. आजींना खालचा बर्थ हवा असतो म्हणून. आपण न मिळालेल्या Thank you ला मनातच You're welcome करतो. ते सगळं कुटुंब निजल्याशी कारण!

पण दिल्लीला नेणारा ट्रेनप्रवास आणि त्यात भेटणारी माणसं ह्यांनी दिल्लीतल्या माणसांबद्दल सरसकट मत बनवायचं नाही असा माझा बेत आहे. आशावादाचं गारेगार काजळ डोळ्यात घातलं की असल्या धूळ-चिलटांनी डोळ्यांना काहीच त्रास होत नाही.

८ एप्रिल ते आज...
'नव्या शहरात बस्तान' म्हणावं, त्यामानाने मी सामान विशेष आणलं नव्हतं. फक्त दोन मोठ्या बॅगा भरून कपडे, कागदपत्रं, दोन सूटकेसेसमध्ये मावली नसती असली पिल्लावळ ४ छोट्या बॅगांमधून.
(गोम अशी आहे, ह्या सहा नगांबरोबर माझी प्राणप्रिय सखी व्हायोलिन पण होती, आणि हो... एका सूटकेसमध्ये माझ्या व्यायामाला लागणारी २५ पौंडांची लोखंडी वजनं! ह्यांना आतापर्यंतच्या दीड महिन्यात फक्त सातदा वापरायचा उत्साह दिसून आला. रोज ती वजनं हलवून हलवून मोलकरीण मात्र 'दंडाधिकारी' होतेय- 'तू बहराच्या बाहूंची' इ.इ. असो.)

असे ७ डाग, अधिक ८वा मी एका रिक्षात कोंबून पुष्कराज (माझा खोलीबंधू) आमच्या नव्या घरी पोचला. आज अजून एक सरप्राईझ आमची वाट पाहत होतं. आज आशीषचा (आमच्या खोलीबंधूचा) वाढदिवस होता. सगळे मित्र घरी जमले होते. कोल्हापूरची सोनल, नांदेडचा गजानन, देऊळगावचा उमेश, पुण्यातले जेमीमा-पुष्कराज-ह्रषिकेश-निखिल आणि औरंगाबादचे आशीष अन् मी- असा महाराष्ट्र जमला होता. अनिश्चित काळासाठी महाराष्ट्र सोडलेल्या माणसालाच हे दृश्य काय आहे ते कळेल!!

गेल्या महिन्याभरात आमच्या तीनचार भेटींत आमच्यात इतके पाककुशल हात आहेत हे कळू लागलं... गेल्या महिन्याभरात अस्सल मराठी जेवणाच्या आमच्या तीन पंगती झाल्यायत्! हे स्वर्गसुख भोगायला मी आठवडाभर अमराठी भोजनाचा टॅक्स भरला होता, आणि त्याची मस्त परतफेड करून घेतली!! सोन्याहून पिवळा असा आमरसही 'देशावर' जाऊन आलेल्यांच्या कृपेने दिल्लीत झाला!

आता काडीकाडीने घरट्याला आकार येतोय. आमचं किचन अगदी आलं-लसणाच्या रॅक सकट नांदतं झालंय. तसेही 'रुचिरा' च्या सौजन्याने सव्वा लाख सुनांच्या सासूचे दोन जावई इथे नांदतायत! (आशीष आणि मी). इथे चक्क लोकसत्ता घरी येतो! :)

पुण्यानंतर इथलं आयुष्य इतकं वेगळं आणि छान वाटतंय!! केलेल्या कामाबद्दल चांगले-वाईट् प्रांजळ शब्द (आणि पगार :D), रोज न्यूझरूम मध्ये नवं काहीतरी शिकायला मिळणं, देवानंतर आपणच आपले पाठीराखे असणं, दिल्लीच्या आयुष्याची चव... असल्या अनेक अनुभवांनी माझं ताट आता मला अधाशीपणाने भरून घ्यायचंय!!

अर्ध्या पगाराचा चेक आला पण! ज्यांनी मला इतकं दिलंय त्या सगळयांना पहिल्या पगारातनं काही द्यायचं म्हटलं, तर ती 'ज्योतीने तेजाची आरती' ठरेल!!! :)

सध्या तरी तो चेक गणपतीबाप्पाच्या पायाशी आहे... ' पहिल्या पगारात यंव करीन आणि त्यंव करीन' म्हणणा~या मी तो अजून शिवला नाहीए... त्याला फ़्रेम करून ठेवण्यासारखे तद्दन फ़िल्मी विचार आत्तपर्यंत डोक्यात येऊन गेलेत!

इतक्यात कॉलेजचं प्रेमपत्र आलं, बॅकलॉग परीक्षांच्या तारखा सांगणारं. नाक झिजून मिळवलेली रजा ट्रेनप्रवासात खर्चणं शहाणपणाचं नाही. अक्षरश: 'गेलो उडत' आणि चेकच्या स्वप्नातल्या कळ्या 'उमलू नकाच केव्हां ' झाल्या!!

व्यवहाराच्या जगात स्वागत असो योगेशराव! :)

टाटा?!

छोट्या छोट्या झुळुकांनी हेलकावणारं पुणेरी आयुष्य अचानक एका झंझावाताला सामोरं गेलं आणि आमची उचलबांगडी दिल्लीला झाली... ( 'झाली' काय म्हणतोय? मीच ती करून घेतली! मुंबईच्या पोस्टिंगचा पर्याय असतांनाही एका सणकेत दिल्ली निवडली. मुंबईच्या कार्यसंस्कृतीची ओळख झाल्याने हा अनाघ्रात टापू साद घालत होता. अगदीच अनोळखी ठिकाणी जाऊन पुनश्च श्रीगणेशा करायची खुमखुमी स्वस्थ बसू देईना...)

"तीन वर्षं घराबाहेर काढली- आता अजून किती, देव जाणे..." आईचं फोनवरून भावुक होणं मध्येच मनाला बांध घालून गेलं. घरी घालवायला मिळालेला एक आठवडा चुटकीसरशी संपला. स्टेशनवर ती मला सोडायला आली तेव्हा गाडी सुटेपर्यंत ती थांबली नाही, (मी थांबू दिलं की नाही हेच आठवत नाही... but it just happened). मलाही कोण जाणे का, आज ती फार वेळ डोळ्यांपुढे नको होती. मला शाळेचा पहिला दिवस तर आठवत नाही, पण ती भावना सुद्धा अशीच असावी. असंख्य email forwards मधील 'लेकरू परदेशी निघालं'च्या वर्णनात असलेली भावुकता आज कुठेच कुणी पाघळू देत नव्हतं.

अन्नपदार्थ नेण्यात काहीच अर्थ नाही. आईनेही एका आठवड्यात मला सोडून किचनमध्ये डब्ब्यात बांधायला 'आठवणी' रांधण्यात तो वेळ घालवावा असं मला वाटलं नाही. पण तिने मला शिर्डी च्या वारीची शाल आवर्जून दिली. नाही म्हणता म्हणता मीच लिंबाच्या काही मुरलेल्या फोडी उचलल्या.

सुदैवाने अजून कुणीच 'पोचवायला' आलं नाही. गाडी प्लॅटफ़ॉर्मवरून हलली तेव्हां औरंगाबाद शहराला लागून असलेल्या डोंगरांनी मला शेवटचा बायबाय केला. आईसमोर हळवा झालो नाही, पण ट्रेन वेगात येत असताना मात्र आत काहीतरी इतकं तुटत होतं की शेवटी मला बाथरूममध्ये लपावं लागलं... आरशात स्वत:कडेच टक लावून पाहत होतो. गहिवर आला आणि कोरडा संपवला!

आता ओलावायचंही कुणासाठी?
थोडीशी कळ अजून, मग सगळे परत एकत्र येतील ना?
शिजेपर्यंत दम धरायचाच, पण निवेपर्यंतही!

खूप दिवस झालेत इथे लिहून. येईन लवकरच...

आज इथेच थांबतो...

पुण्याची मैफल- नांदी ते भैरवी.

हेहे!!! हेहेहेहेहे!!! :D

(मला इतकं हसू फुटतंय की लॅब मधले लोक सुद्धा माझ्याकडे आश्चर्य-दया-कुतुहल-'पोरगा गेला रे' च्या काचेतून पाहत आहेत.)


मला स्वत:लाच हास्याच्या फुटलेल्या कारंज्याचं गुपीत कळत नाहीए! परवांपर्यंत पुणं सुटणार असूनही मी वैराग्यपूर्ण प्रतिसाद देत होतो. (एकेक दिवस असला बोर होत होता!!! शेवटचे २० दिवस ... ६ तास रडवणार्‍या सलाईन मधले शेवटचे २० थेंब रोगी ज्या नजरेने पाहतो, तसं माझं झालं होतं! माझं अस्तित्व - माझा आत्मा ओरबाडणार्‍या (उगीच वाड्गमयीन लिहीत नाही. शप्पथ- अजून सौम्य शब्द नाहीच!)

पुण्याला सोडतांना, इथल्या माणसांचे पाश तोडताना विरहाऐवजी 'सुटलो एकदाचा' हाच भाव होता.
आम्हाला गायीम्हशींसारखं पिळून पैशाच्या धारा काढणारे रिक्षावाले, वह्या आणि बनियनसुद्धा चोरणार्‍या मोलकरणी, जास्त भाड्यापोटी जुन्या भाडेकरूला एका रात्रीत बेघर करणारे घरमालक, अंगाईगीतांचा (?!) पगार घेणारे काही मास्तर पाहून, काही नात्यांवर आत्मचिंतन करवणारे प्रसंग पाहून 'पुढच्या प्रवासासाठी' आत्मा सज्ज झालाय.

पुणं आत्म्यात भिनायला वेळच मिळाला नाही. कॉलेज च्या (अन)अधिकृत वेळा आणि 'स्थानिक वेळ' ह्यांचं विळ्या-भोपळ्याचं नातं. दिवे मालवलेल्या पुण्यात आठवतो तो सिगरेटच्या धुरात कोंदलेला 'स्कॉर्पियो' चा गाभारा, आणि खानावळ ते घर केलेली शतपावली...

सिंहगड आणि हनुमान टेकडीत हरवायला बंदी नव्हती, पण इथे झालेल्या प्रेमभंगात मनाच्या टवक्यांबरोबर त्याचे पंखही गळून पडले होते. फिरायचं त्राण होतं, पण भान नाही. नट्टापट्टा-छानछोकी ह्यांची हौस मेली होती, आणि अभ्यासासाठी ते महत्वपूर्ण वाटलेही नाहीत. गज नसलेल्या एक मोठ्ठ्या पिंजर्‍यात एकटाच येरझार्‍या घालत होतो.

पण ह्या रखरखाटातही रक्ताची नसलेली नाती दाट होत गेली. सईच्या रूपात मिळालेली बहीण, ऐशच्या रूपात येऊन गेलेली एक 'झुळूक', रमण आणि ऊषाताईंसारखे 'श्रोते' - माझ्यावर भाळून मला 'मी इतकाही 'हा' नसल्याची' जाणीव करोन देणार्‍या पाऊण डझन ललना, सलोनीसारखी जीवश्चकंठश्च स्नेही, स्नेहासारखी दतककन्या, रोहन-निरंजन सारखे मित्र हे होते. बहुतेक सर्व माझ्यासारखेच 'सावत्र नागरिक'! गज नसलेल्या पिंजर्‍यात भिंती नसलेलं घर होतं.

विद्यार्थी'दशे'तले शेवटचे २० दिवस उरलेले असतांना मीठभाकरीची दिशा ठरलीही. 'पोटासाठी दाही दिशा' फिरवणार्‍या जगदीशाने आमच्यासाठी उत्तर दिशा मुक्रर केली. नवा प्रांत, पुन्हा रुजण्याकडे एक नवा प्रवास.

तिथे रिक्षावाले-मोलकरीण ह्यांना मायबोलीत रागवायची चैन नसेल, रद्दीत 'सकाळ'चे अंक पडणार नाहीत, वडापावापासून उकडीच्या मोदकांपर्यंत 'अवज्ञेला पोचलेला' एकूण एक पदार्थ आता पृथ्वीमोलाचा वाटेल!
हरकत नाही... घरापासून दूर असल्यावर दिल्ली काय, मुंबई काय, आणि पुणं काय??!! :(


पण... ज्या पुण्याला निर्लेपपणे सोडायला निघालो होतो, तिकडे आता पावलं कुणामुळे अडखळतायत? ह्या असुरांच्या जगात आताच सूर का गवसलाय? 'सोपस्कार' वाटणारी पुणे मैफलीची भैरवी अचानक इतकी सुरेल कशी झाली? ह्या भैरवीतून नवी नांदी झाली तर उत्तम, न झाली तरी, मैफिलीची भैरवी जिवंत करणार्‍या साथीदाराचा सूर कानी घुमत राहो. त्या भैरवीतल्या पसायदानाला 'तथास्तु' हे उत्तर मिळो.

अलविदा पुणे! इतकं घेतलंस, पण ह्या शेवटच्या २० दिवसांसाठी माझे केलेले १० खून तुला माफ !! :)

-Love,
Yogesh

P.S:- हेहे!!! हेहेहेहेहे!!! :D

यूँ ही कभी

यूँ ही कभी एक शाम ढले
ज्यों सोची ना भी हो ख़्वाबों में,
छूटे पीछे प्यारा लम्हा,
तुम संग मेरी बाहों में.

खामोशी की चादर ओढे
छाए तनहाई की रात,
साँसों की भी शोर लगे
और आए तारों की बारात.

शर्म-ओ-हया का जाल रेशमी
सोचो, यूँ ही हट जाए,
वक़्त भी कते क़तरा-क़तरा
हर दूरी फिर मिट जाए.

बिदा होते होंट मेरे
कानों में तुम से कुछ कहें,
कश्मकश की लहरों में फिर
भीग तुम्हारी रूह बहे.

खामोशी का कर तर्जुमा
समझो फिर तुम मेरी बात,
खुद वारो फिर तुम ही मुझ पर,
अपनी संजोई सौगात...

(An interpretation of a Marathi poem by Kishore 'Saumitra' Kadam.)

"बोले तैसा चाले..."

"बोले तैसा चाले" ह्या विषयावर पु.ल. शाळेतल्या वक्तृत्वस्पर्धेत म्हणाले, "माझा ह्या उक्तीवर मुळीच विश्वास नाही, कारण 'बोले तैसा चाले' असा माणूस फक्त दारूडाच असतो." पु.लं. चे पाय पाळण्यात दिसले, पण माझे पाय दिसायला वयाचं २३वं वर्ष उजाडावं लागलं.

त्याचं काय आहे, दारूचा आणि माझा संबंध कायदेशीर वय उजाडल्यानंतरच आला. आणि मी तो निर्भीड प्रेमिकांसारखा कुणापासूनही लपवला नाही. तसा मला ह्या 'संकल्पनेचा' अत्यंत तिटकारा होता. 'मी कमावता झाल्यावरही दारूला socialisation शिवाय कुठल्याही उद्देशाने शिवणार नाही', हा माझा संकल्प अर्धा मोडला. Post graduation च्या पहिल्या वर्षी 'चवीच्या कुतुहलाने' विवेकावर मात केली, आणि socialisation साठीच का असेना, पण कमावता व्हायच्या आधीच बीअर चा पहिला घोट घशाखाली 'वतला'.

साहजिक आहे, पहिली चव भयंकर कडूजहर होती. पण माझ्या हातात 'तसलं काही' बघून तमाम जनता चरकली. आमची कॉलेजमधली (तेव्हांची) एकूण प्रतिमा पाहता हा 'लतादीदींच्या तोंडात धुमसता चिरूट' किंवा 'मजरूहजींनी बंबैय्या पद्यावली रचण्यासारखा' अशक्य कोटीतला प्रकार होता. चव 'घो. च्या मू.' सारखी लागली (नुसती एक उपमा हो! मी 'ते' चाखलं नाही. जिज्ञासूंनी उगाच खोलात शिरू नये).

आईला तडक SMS केला, "Hi mom!! Had the first drink of my life. EVERYONE got a rude shock. You too... kindly 'beer' with." आईचा दुसर्‍या दिवशी 'धन्य-धन्य' फोन आला... "शाब्बास! जग सुधरलं... तुम्हीही सुधरा!!"

पण आईची मी निराशा केली. ह्या बाबतीत मी 'सुधरलो' नाही. बीअर ची सवय होईपर्यंत तिच्याशीच चिकाटीने लढलो! साधारणत: मित्र 'वरच्या यत्तेत' जातात असा अनुभव आहे. बीअर सारखं 'बाळबोध' पेय पीत राहिलो म्हणून मित्रांची थट्टा सहन केली, तर दारूला शिवलो म्हणून 'स्वच्छ' मित्रांच्या नजरेतून उतरलो.

मात्र मुंबईत जेंव्हा 'आज तक' मध्ये summers साठी चिकटलो, तेव्हा फ़िल्मी पार्ट्या कवर करताना दारूला स्पर्श करायचा नाही हा दंडक पाळला. [पार्टी जरी असली तरी आपण 'ड्यूटी'वर 'दारू खावन (ती पन फुकटची दारू) काम करायाचा नाय' इतका विवेक शाबूत आहे!! :)]

असो. मात्र मुंबईतल्या सुट्टीतच काय घडू शकतं ह्याची चुणूक दिसली. आम्ही तीन मित्र जेवायला गेलो. एकाने बीअर मागवली. स्टँडवरची एक सायकल पडली की सगळ्याच पडतात तसे आम्ही सगळेच 'चल होऊन जाऊ दे' झालो.

आयुष्यात पहिल्यांदा अख्खी बाटली रिचवली. "पण आपल्याला अजून चढली नाहीए! आपण शुद्धीत आहोत" ह्या भावनेनेच विजयाचा इतका आनंद झाला, की हसता हसता डोकं प्रमाणाबाहेर कलंडू लागल्याचं कळलं नाही. हे 'ते' कलंडणं नाही, हे ताडून पहायला मित्रांना 'कॅटवॉक' करून दाखवला. 'मला काही झालं नाहीए ना रे?' च्या उत्तरादाखल फक्त 'ख' आणि 'फ' च्या बाराखडीतले आवाज ऐकू आले. मग घडलं ते असं...

"योगेश, Are you sure, तुला ह्या अवस्थेत घरी जायचंय?"
"हो रे दादा!! आता १:०० वाजतोय. घरी पोचायला दोन वाजतील. घरी फक्त दोन जण आहेत. आजी आणि मी. सगळ्यात धाकटा मी आणि सगळ्यात मोठी आजी. आणि ती झोपलीय!! तिला डिस्टर्ब करावं लागणार नाही."
"....." (सांगणे न लगे) :)

आयुष्यात दुसरा असा योग आला एका प्रवासावर. आता हे हलाहल पचवून 'भोळा सांब' बनून रहायची सवय होऊ घातली होती. झोक जाणं फक्त मला जाणवण्याइतपत 'प्रगल्भ' झालं होतं. रात्री चालकाशेजारच्या माणसाने झोपू नये असा etiquette असल्याने माझ्याइतका 'योग्य'-टक्क जागा उमेदवार दुसरा नव्हता. मी तोंड मिटून ठेवल्याने कुठलीही 'दर्पोक्ती' व्हायचा प्रश्न नव्हता. सीटमध्ये बसल्याबसल्या 'चक्कर' खात मी समोरचा रस्ता पहायचा प्रयत्न करत होतो. गरगरते डोळे आणि सैल झालेले हातपाय ह्यांनी मी नॉर्मल सहप्रवाशाचं सोंग वठवायचा पुरेपूर प्रयत्न करत होतो, पण फार वेळ ते सोंग टिकलं नाही. अशीच एक भोवळ, एक वळण आणि समोरून येणारा ट्र्क ह्यांचा 'सुरेख योग' जमून आला. तसल्या स्थितीतही जाणवलं की आज गाडीचं स्टीअरिंग माझ्या हातात असतं, तर आजच्या झोपेतून मला जाग आली असती का?

त्यामुळे 'अंगूरी' माझ्या आयुष्यात अप्सरा बनून आली असली, तरी तिच्या आडची शूर्पणखा मी ओळखून आहे. बस्स, आता हिच्यापायी आयुष्यात रामायण घडू नको दे म्हणजे मिळवली!

विनोद पुरे झाला... पण एक पेय एकच घोट बनून येतं, आणि घर आणि आयुष्याचाच घोट घेतं. आपण त्याला इतक्या हसतमुखाने सामोरे जातो ही आपल्याच दुर्दैवाची गोष्ट आहे. व्यसनं करायचीएत? लाख करा... मग घर उभारून, माणसं घरात आणून घर कशाला बर्बाद करता? ती माणसं तुमच्या आयुष्यात आली नसती तर त्यांचं काही नुकसान झालं नसतं! 'दु:ख बुडवायला दारू' हे खरंच जर कारण असतं, तर जगात अन्नापेक्षाही दारूचं उत्पन्न जास्त असायला हवं होतं. प्रत्येक वडलांच्या कपाटात एक बाटली, प्रत्येक आईच्या पर्समध्ये एक क्वार्टर असायला हवा होता.

"जाऊ दे रे... फुल्लटू टाईट आहे आज. उतरली की पुढचं लिहीन. फुकट फालतू senti मारतोय..."

:O
-योगेश
damle.yogesh@gmail.com

कुंचला, चेहरे आणि भूतकाळ.

२००४ साली जेव्हा इंडिया टुडे च्या एका अंकात मुघल-ए-आज़म रंगीत होऊन येणार असल्याचं वाचलं, तेव्हा कुतुहलानेच वेड लागेल का असं वाटलं होतं...

१)Extreme close-up मध्ये कातिल दिसणार्‍या मधुबालेच्या त्वचेचा रंग खरंच दंतकथांइतका गोरा असेल का?
२) त्वचेचा रंग तर अंदाजाने रंगवता येईल. पण मूळ सिनेमातला 'शेखू' सोडून कुणीच जिवंत नाही, तर कपडे-दागिने तंतोतंत कसे रंगवता येतील?
३) दागिने रंगवणं शक्य झालं, तरी ऊन-पाणी-हवेतली धूळ ह्याना कसं रंगवणार?

ह्या आणि असल्या शंकांनी डोक्याचा भुगा झाला होता. चित्रपट पाहून जेव्हा बाहेर पडलो तेव्हां तरंगतच बाहेर पडलो. भुरळ पडली ती तंत्रज्ञानाची.

पुढल्याच वर्षी माझ्या हाती Adobe Photoshop नामक कोलीत पडलं. मी कुणाकुणाला आग लावत गेलो तो इथे मांडत आहे. :) मूळ माणसांचं सौंदर्य तर तंतोतंत उभारणं कधीच शक्य होणार नाही पण ब्लॅक एण्ड व्हाईट चित्रपट आपल्याच कल्पनेच्या काचेतून रंगीत करायची सवय लागली, आणि ती कल्पनाचित्र तुम्हापर्यंत पोचवायचा मोह आवरला नाही.

एक चित्र रंगवायला ५-६ तास लागले. सेकंदाला २४ चित्रं दाखवणारा- तीन तासांचा अख्खा सिनेमा रंगवायचा म्हटला तर एका माणसाला महितेय किती वेळ लागेल?

२४ फ़्रेम्स (१ सेकंद) x ६० (१ मिनिट) x ६० (एक तास) x ३ (तीन तास) = २,५९,२०० चित्रं

२,५९,२०० चित्रं x ६ तास प्रति चित्रास = १५५५२०० तास

म्हण्जे १७७.५ वर्ष, ==> एक सेकंदही आराम न करता!!! :)

ह्या साहिब-बीबी और ग़ुलाम मधल्या मीनाकुमारी. ह्यांच्या साडीची जर, आणि कपड्याचा रंग वेगळा रंगवताना नाकी नऊ आले होते. मग लक्षात आलं की अर्धवट रंगवलेलं चित्र कमी कृत्रिम आणि जास्त सुंदर दिसतंय. :D





स्मिता पाटलांनी ब्लॅक एण्ड व्हाईट चित्रपटात काम केल्याचं स्मरणात नाही. त्यामुळे मूळ रंगीत चित्राशी हे कितपत साम्य बाळगून आहे माहित नाही. पण ह्या चित्रात मी मेणबत्तीचा कृत्रिम प्रकाश तयार केलाय.





ह्याला म्हणतात अस्सल सौंदर्य!! सोनं, रत्नं, जरीचा रंग सरावाने रंगवता येतो. पण नूतनजींनी झगमगीत दागिने वा भारीपैकी कपडे कधीच on screen घातले नाहीत. साधेपणाला नैसर्गिक रंग कोणती वापरावेत ह्या यक्षप्रश्नाने घाम फुटला. पण मित्रांच्या पसंतीची पावती मिळाली, आणि मलाही नूतनजींचं हसू रंगल्यावरही तितकंच खरं वाटलं. :) (ओढणीचा रंग वेगळा, कुर्त्याचा वेगळा, आणि त्यांचा मिळून होणारा रंग, आणि केसांवरचा प्रकाश दाखवायचा प्रयत्न पण केला आहे.)




ही झाडाआडून डोकावणारी मधुमती! वैजयंतीमाला. थोडा कृत्रिमपणाही डोकावतोय, पण आवडली...

झुळूक

एक झुळूक
भिंतीवरचं हे चित्र तिरकं करून गेली.
गेल्या पावसाळ्यात ह्या भिंती कोरड्याच होत्या.
यंदा कुणास ठाऊक का,
त्यांना ओल आलीय, तडे गेलेत.
आणि तड्यांतून ओल अशी ओघळते,
जणु कोरड्या गालांवरून अश्रू.

हा पाऊस नाचत असे,
ह्याच घराच्या गच्चीवर,
बोटांनी काहीतरी गिरवून जायचा,
खिडकीच्या काचांवर.
आता गपचुप डोकावतो बापडा
हळूच, तावदानांतून.

दिवसभर किंचाळतो शुकशुकाट,
जणु उधळलेला सारीपाट...
कुणीच नाही खेळायला,
वा एखादा डाव टाकायला.

काळाचा ठोका चुकलाय,
वेळेचा ताल थबकलाय,
एव्हढा बदल घडलाय...

ती झुळूकच होती की वादळवारा
- जो ते चित्र तिरपं करून गेलाय?

(गुलज़ार च्या एका मुक्तकवितेचं स्वैर भावांतर. भाषांतर नाही)

Yogesh Raincoat la...

ऐसी अक्षरे...

सिंबायोसिस च्या उतारावर कुणा 'रविंद्र बनछोड' नामक एका सद्गृहस्थांच्या नावाची एक पाटी आहे. इतके दिवस ती पाटी इंग्रजीत होती. पोरं तिथून जाताना ती इंग्रजी पाटी वाचून जीव जाईपर्यंत मोठमोठ्याने हसायची. गाडी चालवताना कुणी 'Banchhod' हे वाचलं तर तोल जाऊन पडेल... "बनछोड ह्यांनी इंग्रजी पाटी देवनागरीत बदलून सामाजिक बांधिलकीचं दाखवलेलं प्रदर्शन..." इत्यादी इत्यादी!!

मध्यंतरी एका ईमेल फ़ॉरवर्ड लक्षात राहिला कारण त्यात प्रत्येक शब्दाची टांग तोडली होती. उदा. "You shall find it easy to read the sentence even if the spellings are jumbled." चा अवतार "You sahll fnid it esay to raed teh sentnece even if teh splleings are jubmled" असा झाला होता. तात्पर्य हे की आपण स्पेलिंग्स लक्षात ठेवतो ते शब्द म्हणून नाही, तर चिन्हं म्हणून. म्हणून बारीकसारीक चुका लक्षातसुद्धा न घेता आपण मजकूर समजून घेतो.

हे ठीक आहे हो, पण उद्या कुणी 'धडधाकट' शब्दांत भलतंसलतं काही पाहिलं तर? उदाहरणार्थ, शिवाजीनगर स्टॅँड मध्ये शिरत असताना एका हॉटेलच्या पदार्थांच्या यादीचा बोर्ड दिसला. त्यातील 'वडासांबार' मधला 'व' हा कसल्याशा आडोशामागे लपला होता. नुसती 'डासांबार' ही अक्षरं दिसत होती. मी डोळे चोळूनचोळून भर पुण्यात दिवसाढवळ्या 'डांसबार' ची जाहिरात करणार्‍या माणसाचं अप्रूप करत बसलो! मित्राला तिथल्यातिथे हे दाखवलं. अंगठा तोंडाकडे नेऊन मला 'बरा आहेस ना?' असं एक अक्षर न बोलता विचारलं! बरोबर आहे, अमृताशी पैजा जिंकणारी मराठी 'सोमरसाचा' परिणाम कशी आणते हे त्याला कळेना!

हा प्रसंग एका मैत्रिणीला सांगितला तेव्हां अत्यंत सहानुभूतीने मला म्हणाली, "अरे होतं रे असं! आता त्या दिवशी मी नाही का महाराणा चौक चं माराहाणा चौक केलं होतं?"

This is how the dyslexics of the world 'untie'! :) (हे उद्गार माझे नाहीत. 'कॉपीराईट' वाल्यांनी बोंबा मारू नयेत!)

पण हा प्रसंग फक्त मराठी भाषेवर गुदरतो असंही नाही! घाटकोपर स्टेशन वर 'गरम ताज़ा वडा-पाँव' वाचून नाश्त्याची इच्छाच मेली! कुणाचं तरी पाऊल चावतोय ह्या कल्पनेने त्यादिवशी भुकेवरही मात केली.

असो...ट्रक्सच्या पाठीमागे 'Horn OK Please' सारखे गूढरम्य संदेश लिहिणं जणु पुरेसं नव्हतं- म्हणून आज एका रिक्षामागे अजून काहीतरी दिसलं...
'तीन प्रवाशांसाठी आईवडिलांचा आशिर्वाद'!! :)

बहुत काय लिहिणे?
-Yogesh

चौकट राजा

"छोटू!! चॉकलेट!!"
".... छोटू, चॉकलेट आवडतं ना तुला? हे बघ!"

छोटू फक्त लाजून टेबलात डोकं खुपसतो. त्याचे जवळजवळ भावशून्य डोळे खाली आपलेच बूट पाहतात. त्याला चॉकलेट द्यायचे सगळे मार्ग संपत आलेले दिसतात. आता त्याच्या अर्धवट उघड्या बाळमुठीत मी हाताने चॉकलेट कोंबायचा प्रयत्न करतो. मूठ उघडतही नाही, आवळतही नाही. जणू चॉकलेट अदृश्य असावं असा छोटूचा प्रतिसाद असतो.

वर्गात शिकवणार्‍या ताई हसून सांगतात, "नाही रे... नाही घेणार तो..." छोटूची भीडभाड चॉकलेट पाहून तरी जाईल ह्या विश्वासावरून आपण हलायला तयार नसतो, कारण त्याच्याकडे पाहून तो इतर मुलांपेक्षा वेगळा आहे ह्यावर प्रथमदर्शनी तरी विश्वास बसत नाही.

"पण मला दे..." ताई हसतमुखाने सांगतात. "...माझ्या हातून घेईल तो!" आपली विकेट पडते. 'मला एक चॉकलेट देताना इतका घाम फोडणारा छोटू, ताईंशी चटकन मिसळतो कसा?' ह्या विचाराने थोडा हेवा वाटतो. मग बाकीच्या मुलांकडे मोर्चा वळतो. कुणीतरी आपल्याशीच खेळत असतं, कुणी व्हीलचेअर मध्ये बसून मूकपणे हसत पाहतं. कुणाच्या तोंडून शब्दांऐवजी नुसतीच लाळ गळत असते, पण ही चिमणबाग अतीशय प्रेमाने चॉकलेट्स घेते.

बाकीच्या वर्गांत एव्हाना 'मामा' आल्याची कुणकुण असते... कॉरिडोअर्स मधून जाताना मुलं मध्ये थांबवून, "नमस्ते मामा!" करतात. मग आपणही "नमस्ते!" करायला हात जोडणार, इतक्यात समोरून 'शेक-हँड' साठी हात पुढे येतो. बच्चेमंडळींचा घोळका ओलांडून आपण पुढल्या वर्गाच्या दाराशी येतो...

... हा 'व्यावसायिक गट'. इथल्या मुलांचं मानसिक-शारीरिक वय थोडं जास्त. चलाखसुद्धा तितकेच! पण चॉकलेट्स बघून उजळणारा चेहरा अगदी छोट्यांच्या तुकडीइतकाच निरागस आणि '१०० वॉट्स' चा! चॉकलेट घेऊन सगळे आनंदाने हसणार आणि हस्तांदोलन करणार!! इकडे आपला शहाणपणा चालत नाही, मोबाईल 'लॉक' करून जरी त्यांच्या हातात खेळायला दिला, तरी तो रीतसर अनलॉक केला जाईल, आपली आवडती रिंगटोन काढून-मित्रांना एकवून दाद घेतली जाईल!

एकाने माझ्या जॅकेटची मखमल चिमटीत पकडून... "मा..मा.. तुझंय?" विचारलं. मग माझी मान हलल्यावर हातानेच 'मस्त' चा इशारा केला.
"घालतोस?"
एक हसू... सलज्ज 'नको' चा नुसता हिसका...
"घाल ना!" (आणि मग स्वत:च जॅकेट काढून त्याच्या खांद्यावर ठेवायला गेलो)
मग तर ते पोर लाजून लाजून हैराण!! :) त्याच्या गणवेशाला चिमटीत पकडून मीही 'मस्तंय!' चा इशारा केला की पुन्हा त्याची कळी खुलून गेली! मग थोडावेळ हास्यविनोद करून परत सगळे आपापल्या कामात मग्न.

पुढच्या वर्गात मुलींचा एक कंपू cross stitching आणि शोभेच्या वस्तू बनवत बसला होता. "नमस्ते!" ची एक फैर झडली . चॉकलेट पाहून एक मुलगी आनंदाने अक्षरश: चीत्कारली! मग प्रत्येकीच्या हातात चॉकलेट ठेवून प्रत्येकीचं काम पाहणं, "हे तू बनवलंस? ...मस्तंय गं!" सांगताच मग ती अजून काहीतरी दाखवणार- असं सगळ्या जणींचं चालू होतं.

असे कितीतरी जीव. चाळिशीतही शैशवात अडकलेल्या एक बाई... मानसिक वयाच्या मानाने अप्रतीम चित्रं काढतात. त्यांतली रंगसंगती, रेषांचा नेटकेपणा, पाहून कौतुकाने डोक्यावरून हात फिरवावा की वयाचा मुलाहिजा करून नमस्कार- काहीच कळेना.

माणसं व्यवहारी शहाणपण आणि निखळ-निर्व्याज स्वभावाचं नातं 'व्यस्त' ठरवूनच मोकळी का होतात कळत नाही.

ही माणसं - शरीराचा पिंजरा मोठा झाला तरी मन निरागस पिल्लूच राहिलं. तुमच्या आमच्या सारखं श्वापद बनलं नाही त्याचं. हे लहानसं जग पाहून खूप काही करावंसं वाटतं... मी एकटा काय करणार? तूर्तास तरी तुमच्या समोर ह्यांच्याच गुरुजनांच्या आणि नातेवाईकांच्या आठवणी त्यांच्याच शब्दात ठेवत आहे. त्या वाचाव्याशा वाटल्या तर http://chaukatrajah.blogspot.com ह्या दुव्याला अवश्य भेट द्या. तुम्हालाही काही सुचलं, शक्य असलं, तर तुम्हीही मदतीचं एक बोट उचला!

असाही एक मित्र!

पुण्याचं स्टेशन फक्त तिकिटं घेऊन गेलो तरच उराउरी भेटतं असं नाही. खरं म्हणजे, तिकिटं घेऊन त्याला भेटायला गेलो तर ते नातं फारच औपचारिक असतं. आपल्याच शाळेत शिकवणार्‍या आईला तासांच्या वेळेत "आईऽऽ!" म्हणवत नाही, तसंच प्रवासी बनून स्टेशनाला आपलं म्हणवत नाही!

स्टेशनाचा आणि माझा स्नेह निर्हेतुक- तो 'स्वाभाविक उपयोगांमुळे' आलाच नाही. कॉलेजात जसे अभ्यास सोडून इतर दंगे होतात तसंच...

स्टेशन हे जागेपणीच्या वेळीच पाहण्यासारखं असतं ह्या बाळबोध समजुतीला छेद दिला तो उत्तररात्री होणार्‍या फेर्‍यांनी. ह्यावेळी सभ्य जग झोपलेलं असतं. 'रेल कर्मचारी और यात्री' झक मारून जागे असतात आणि बर्थ किंवा घर गाठून ताणून द्यायच्या विचारात असतात. अशावेळी कॉलेजच्या मित्रांचं कोंडाळं जमतं... चर्चेला विषय हवाच असं नाही. चहाच्या वाफा, धुराची वलयं हे तानपुर्‍यासारखे चालतात आणि वायफळ गप्पांच्या ठुमर्‍या किंवा बड्या ख़्यालां सारख्या गंभीर गप्पांच्या मैफली तासन् तास रमतात. कॉलेज किंवा एफ़सी-जे एम पेक्षा इथल्या बेफिकिरीला रंग चढतो. कारण ट्रेन मागे पळणार्‍या जगात घाईत निवांत मित्रांचं बेट अजूनच उठून दिसतं.

स्टेशनावर सगळ्या बजेट्स चे लाड पुरवून होतात. स्टेशनाबाहेर तुमच्या डोळ्यांसमोर अंडी फोडून चमचमीत भुर्जी-पाव म्हणजे वीस रुपयांत स्वर्गाचं तिकिट! म्या शाकाहार्‍याला चिडवत चिडवत माझे मित्र 'स्वर्गात' जातात आणि मी चार रुपयात वाफाळता आल्याचा चहा पिऊन 'जनरल तिकिटात' तोच स्वर्ग गाठतो.

आमचा 'भिडू' बनलेलं स्टेशन कधी कधी आमच्या अवेळी येण्याजाण्याशी-अवेळी गरजांशी जुळवून घेणार्‍या एखाद्या प्रेमळ-समंजस घरमालकिणीसारखं सुद्धा वाटतं. रात्री ११:३० नंतर सगळी हॉटेलं बंद झाल्यावर एकमेव पर्याय म्हणजे स्टेशनावरचं २४ तास कॅफ़ेटेरिया. 'चैन' ह्या सदरात मोडत असलं तरी 'पोटोबा'ची सोय होते.

परीक्षेच्या आदल्या रात्री तर आम्ही लोक तिथल्या 'अहोरात्र' नेटकॅफ़े मध्ये पडीक असतो. पहाटे ४ वाजता तारवटलेल्या डोळ्यांचे २-३ माथेफिरू कॅफ़ेटेरियात बसून 'इराणचं आण्विक धोरण' किंवा 'अफ़ज़ल ची फाशी' वर तावातावाने चर्चा करतात आणि आजूबाजूचे लोक भांबावून जातात.

पहाट विरघळू लागते. आकाश पांढरं होऊ लागतं. पार्किंग सांभाळणारा रात्रीचा भैय्या, रात्रपाळीला भुंकणारी कुत्री, भडक मेक-अप करून रात्र जागवणार्‍या बाया, भुर्जीपाव बदडून थकलेले लोक आता झोपाळलेल्या डोळ्यांनी घरची वाट धरतात. अभ्यासाची-नोट्स ची 'बंडलं' सांभाळत आम्हीही बाहेर पडतो.

हेच स्टेशन बॅगा घेऊन गेलो की इतकं अनोळखी वाटतं! आतले रुळांचे-डब्यांचे लोखंडी वास, एकसुरी आवाजातल्या अनाऊंसमेंट्स, युनिफ़ॉर्म मधेले कर्मचारी पाहून 'आतून एक-बाहेरून एक' वास्तू परकी वाटू लागते.

पण तोपर्यंत दुसर्‍या स्टेशनाची आठवण येते... माझ्या गावच्या लहानशा गावच्या स्टेशनाची. पहाटे ४ ला एका गाडीपुरतं जागणारं, मग परत कूस पालटून, 'शेवटची पाच मिनिटं अजून' झोपून दिवसाला सामोरं जाणारं...

मी पण एक परका प्रवासी बनतो. स्टेशनही दूर पडतं. पण तीनच दिवसांनी २ मित्र ह्या तिसर्‍या मित्राला परत एकदा भेटतो.. चहा, सुट्टा, अभ्यास, गप्पा!! गाडी परत चालू लागते!

बरसी

ब्रश से उलझी हैं लटें,
मुझ से तुम्हारी याद भी,
बिंदी तुम्हारी आईने पर
-एक साल के बाद भी!

रात का सन्नाटा
पंखे की घरघराहट में कटता है,
अकेला मेरा मन-
बिस्तर के कोने में सिमटता है.

तुम्हारी पुकार के बजाय
अलार्म से सुबह चलती है,
अकेला टोस्ट जलता है,
अकेली कॉफ़ी उबलती है.

बिछड़े हैं हम एक साल से,
रूह मेरी तरसी है,
तुम्हारी यादों के संग बरखा,
तुम्हारी बरसी पर बरसी है...

-Yogesh.
(9th September, 2005)